Sinh ra trong gia đình võ tướng, Vũ Phác Lược sớm nối nghiệp thân phụ, lập công ngay trong chiến dịch chinh phạt Chiêm Thành dưới triều Lê Thánh Tông. Từ một đội trưởng trận mạc đến Đề đốc tướng quân, ông không chỉ ghi dấu nơi chiến trường mà còn góp phần giữ yên biên viễn và mở mang quê hương Đông Xương (Nghệ An).
Vũ Phác Lược sinh năm 1454 (Giáp Tuất, niên hiệu Diên Ninh), là con trưởng của Tham đốc, Đại tướng quân, Dũng Nghĩa hầu Vũ Trung Lương. Lớn lên trong gia đình có truyền thống võ nghiệp, ông sớm được rèn luyện binh pháp, võ nghệ và hun đúc chí hướng “phò vua, giúp nước”.
Năm 1470, khi vua Lê Thánh Tông phát động chiến dịch chinh phạt Chiêm Thành, Vũ Phác Lược được tuyển vào quân ngũ. Với thể chất vượt trội, võ nghệ tinh thông, ông nhanh chóng được Thái sư Đinh Liệt phát hiện, giao chỉ huy một đội binh.
Trong chiến dịch năm 1471, ông tham gia đội quân phối hợp thủy – bộ tiến vào Hóa Châu. Trước cuộc tập kích của quân Chiêm do Trà Toàn chỉ huy, Vũ Phác Lược được lệnh dẫn bộ binh mai phục ven núi, phối hợp với các mũi tiến công của đại quân. Trận đánh giành thắng lợi lớn, riêng đội quân do ông chỉ huy đã tiêu diệt hơn 100 quân địch, bắt sống nhiều tù binh.
Sau chiến công, ông được phong Vệ úy, tước Quản Lan hầu, trở thành một trong những tướng lĩnh trẻ trưởng thành từ thực tiễn chiến trận.
Không chỉ lập công nơi chiến trường, Vũ Phác Lược còn được triều đình tin cậy giao phó nhiệm vụ tại các địa bàn trọng yếu. Năm 1480, ông được cử làm Thừa Tuyên sứ trấn Tuyên Quang – vùng biên viễn có vị trí chiến lược. Đến năm 1511, ông tiếp tục được phong Đề đốc tướng quân, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống võ quan triều Lê.
Năm 1524, trước biến động chính trị khi Mạc Đăng Dung từng bước thao túng triều chính, nhiều trung thần bị hãm hại, Vũ Phác Lược lựa chọn cáo quan về quê. Tại Đông Xương, ông tiếp tục cùng con cháu khai khẩn đất đai, xây dựng làng mạc, góp phần ổn định và phát triển vùng quê xứ Nghệ.
Năm 1532 (Nhâm Thìn), ông qua đời tại làng Đông Xương, hưởng thọ 78 tuổi. Mộ an táng tại phía Tây núi Mả Tổ, trong khuôn viên lăng mộ của thân phụ.
Sau khi mất, ông được nhân dân tôn làm Phúc thần, thờ tại đền Đông Xương cùng với Vũ Trung Lương. Triều đình các thời kỳ tiếp tục ghi nhận công lao. Dưới thời Lê Kính Tông (niên hiệu Thuận Đức, năm 1600), ông được sắc phong là “khai quốc công thần”. Đến triều Nguyễn, năm Khải Định thứ 9 (1924), ông tiếp tục được gia phong mỹ tự “Đoan túc tôn thần”.
Từ một tướng lĩnh trưởng thành trong chiến dịch lớn của triều Lê đến vị quan giữ yên biên viễn rồi trở về dựng xây quê hương, Vũ Phác Lược là hình ảnh tiêu biểu của lớp võ tướng “văn võ kiêm toàn”, để lại dấu ấn bền vững trong lịch sử và đời sống cộng đồng vùng Đông Xương – Nghệ An.
ST Vũ Thắng
Tài liệu từ Ban Quản lý di tích danh thắng Nghệ AN và sách Nghệ An Vũ – Võ tinh hoa của PGS -TS Vũ Đăng Hiền
