Sinh ra trong gia cảnh nghèo khó tại Đông Xương, Vũ Huy Chuẩn nổi tiếng thông minh, hiếu học và sớm đỗ đạt dưới triều Lê. Tuy nhiên, giữa bối cảnh đất nước rối ren cuối thế kỷ XVIII, con đường hoạn lộ của ông đã dang dở khi chưa kịp thực hiện hoài bão giúp đời.
Vũ Huy Chuẩn sinh năm 1754 (Giáp Tuất) tại làng Đông Xương, là con của cụ Vũ Trung Hòa. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi bật với tướng mạo khôi ngô, tư chất thông minh, đối đáp nhanh nhạy.
Sinh trưởng trong gia đình nghèo, nhưng giàu ý chí, Vũ Huy Chuẩn sớm thể hiện tinh thần hiếu học. Không có điều kiện thắp đèn dầu, ban đêm ông phải thắp hương để đọc sách, miệt mài dùi mài kinh sử với khát vọng lập thân, giúp đời.
Năm 1773 (Quý Tỵ), khi mới 19 tuổi, ông đỗ Tú tài. Bốn năm sau, vào năm 1777 (Đinh Dậu, niên hiệu Cảnh Hưng 38), ông tiếp tục đỗ Hương cống (Cử nhân) trong khoa Ân, được triều đình bổ làm giám sinh tại Quốc Tử Giám.
Đầu năm 1778, vua Lê Hiển Tông ban áo mũ, ngựa tốt cho ông về vinh quy bái tổ. Nhân dịp này, Vũ Huy Chuẩn đã đứng ra huy động nguồn lực trong dòng họ, tu sửa từ đường, lập bia mộ, soạn thảo gia phả, góp phần củng cố nền tảng văn hóa – truyền thống cho hậu thế.
Ngày 18/10/1782 (Nhâm Dần), ông được triệu về kinh nhận chức. Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước đang rối ren với sự phân tranh giữa các thế lực Lê – Trịnh ở Đàng Ngoài và phong trào Tây Sơn ở Đàng Trong, hành trình ra Đông Kinh của ông đã gặp biến cố. Vũ Huy Chuẩn bị thất lạc, không rõ tung tích, khi sự nghiệp đang ở độ khởi đầu.
Cuộc đời ngắn ngủi của Vũ Huy Chuẩn khép lại khi ông mới 28 tuổi, để lại nhiều tiếc nuối. Dẫu chưa kịp ghi dấu trên chốn quan trường, nhưng tinh thần hiếu học, ý chí vươn lên và những đóng góp cho dòng tộc đã khiến ông trở thành một tấm gương sáng trong lịch sử gia tộc và quê hương Đông Xương.
ST Vũ Thắng
Nguồn từ Ban Quản lý di tích danh thắng Nghệ AN và sách Nghệ An Vũ – Võ tinh hoa của PGS -TS Vũ Đăng Hiền
