Trong lịch sử triều Nguyễn, có những nhân vật để lại dấu ấn không chỉ bởi chức vị cao sang mà còn bởi đức độ, tài năng và sự tận tụy với triều đình cũng như nhân dân. Võ Xuân Cẩn là một trong những nhân vật tiêu biểu như vậy – một đại thần được trọng dụng qua bốn triều vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức, được hậu thế tôn vinh là “Tứ triều nguyên lão”.
Thân thế và con đường học vấn
Võ Xuân Cẩn (武春謹) sinh ngày 10/9/1772 tại huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống hiếu học, sớm nổi tiếng là người thông minh, học rộng và có chí hướng. Dưới thời Tây Sơn, dù đã đỗ Hương cống (Cử nhân), ông không ra làm quan mà chọn cuộc sống ẩn dật, giữ trọn khí tiết.
Sau khi triều Nguyễn được thành lập, năm 1802, vua Gia Long mời ông ra làm quan. Từ đây, con đường công danh của Võ Xuân Cẩn chính thức mở ra, gắn liền với nhiều trọng trách quan trọng của triều đình.
Sự nghiệp quan trường và những đóng góp nổi bật
Trong suốt cuộc đời làm quan, Võ Xuân Cẩn từng đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng như: quan Viện Hàn Lâm, tham biện trấn Hưng Hóa, cai bạ Bình Định, hiệp trấn Sơn Nam, tham tri Bộ Hình, Thượng thư Bộ Công… Ở bất kỳ cương vị nào, ông cũng được đánh giá là người liêm chính, cẩn trọng và tận tụy.
Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của ông là việc tham gia thực hiện chính sách “quân điền” tại Bình Định vào các năm 1838–1839. Chính sách này nhằm điều chỉnh lại ruộng đất, lấy ruộng của người giàu chia cho dân nghèo, giúp ổn định đời sống nông dân và hạn chế tình trạng bất công xã hội. Đây được xem là một chủ trương mang tính cải cách hiếm hoi trong bối cảnh xã hội phong kiến thời bấy giờ.
Không chỉ vậy, Võ Xuân Cẩn còn nhiều lần dâng sớ thẳng thắn, đề xuất các chính sách nhân văn, đồng thời tiến cử và bảo vệ những nhân tài cho triều đình. Ông được các vua nhà Nguyễn đặc biệt tin cậy, giao phó những công việc quan trọng, nhất là trong các vấn đề liên quan đến pháp luật, xây dựng và quản lý nhà nước.
Gia thế và mối quan hệ với hoàng gia
Gia đình Võ Xuân Cẩn có mối quan hệ đặc biệt với hoàng gia triều Nguyễn. Con gái ông là Võ Thị Duyên, sau này trở thành Hoàng hậu của vua Tự Đức, một trong ba vị Hoàng hậu được sử sách nhắc đến nhiều trong triều đại này. Điều đó càng cho thấy uy tín và vị thế lớn của Võ Xuân Cẩn trong triều đình.
Cuối đời và sự ghi nhận của triều đình
Ở tuổi cao, Võ Xuân Cẩn nhiều lần xin cáo lão về quê nhưng đều không được chấp thuận vì triều đình vẫn cần đến sự cố vấn của ông. Năm 1852, ông qua đời tại quê nhà. Vua Tự Đức ban chiếu chỉ truy tặng, ghi nhận công lao to lớn của ông và cho khắc bia với danh hiệu “Tứ triều nguyên lão” – một vinh dự đặc biệt hiếm có trong lịch sử phong kiến Việt Nam.
Giá trị lịch sử và di sản
Ngày nay, mộ và nhà thờ Võ Xuân Cẩn tại huyện Lệ Thủy (Quảng Bình) đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia, trở thành địa chỉ đỏ trong việc giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần trách nhiệm và đạo đức làm quan cho các thế hệ sau.
Võ Xuân Cẩn không chỉ là một vị đại thần tài năng mà còn là biểu tượng của sự trung nghĩa, liêm chính và tận tụy, để lại tấm gương sáng trong lịch sử triều Nguyễn nói riêng và lịch sử dân tộc Việt Nam nói chung.
Bài viết được trích dẫn từ https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Xu%C3%A2n_C%E1%BA%A9n#:~:text=N%C4%83m%201839%2C%20V%C3%B5%20Xu%C3%A2n%20C%E1%BA%A9n,h%C3%A0m%20th%C3%A1i%20t%E1%BB%AD%20th%C3%A1i%20b%E1%BA%A3o.
