Làng Mai Bảng thuộc khối Đông Tiến, phường Cửa Lò, Nghệ An. Đây là ngôi làng nằm ven sông Cửa Lò xinh đẹp và bên bờ biển Đông, có cư dân đông đúc, trù phú. Dòng họ Võ nơi đây cùng với 5 họ khác đã đến đây định cư, lập ấp từ xa xưa.
Nói đến Mai Bảng là nói đến Đền Mai Bảng nổi tiếng, là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Ngôi đền nằm trong khuôn viên rộng lớn, cây cối um tùm, xanh tốt. Bia dẫn tích chỉ rõ:Đền Mai Bảng ở khối 4, phường Nghi Thủy, thị xã Cửa Lò (cũ) của tỉnh Nghệ An, được xây dựng từ thời Lê Trung Hưng để thờ Chiêu trung đại vương Lê Khôi, Chế thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu, Thủy tinh phu nhân và 6 vị thần khai cơ họ Trần, Hoàng, Võ, Lê, Nguyễn, Phạm.
Lê Khôi là con trai của Lê Thứ, cháu ruột của Lê Lợi, người làng Lam Sơn, huyện Thụy Nguyên, trấn Thanh Hóa. Ông tham gia nghĩa quân Lam Sơn, lập được nhiều chiến công, trải qua các chức vụ: Kỳ lân hộ vệ tướng quân, Nhập nội thiếu úy, Nhập nội tư mã, Tham tri chính sự, Đốc trấn Nghệ An và được ban tước hầu. Năm 1448, để bảo vệ biên giới phía Nam Đại Việt, ông cùng Lê Thận, Nguyễn Xý cầm quân đánh thành Đô Bàn, bắt chúa Chiêm là Bí Cai. Trên đường trở về, ông lâm bệnh và mất ngày 3 tháng 5 âm lịch, Nhà vua thương tiếc, bãi triều 3 ngày và giao cho nhân dân địa phương lập Đền thờ. Năm 1463, Vua Lê Thánh Tông truy phong chức NHẬP NỘI KIẾM HIỆU TƯ KHÔNG BÌNH CHƯƠNG SỰ, THỤY VÔ MỤC. Năm 1487, gia phong CHIÊU TRUNG ĐẠI VƯƠNG.
Nguyễn Thị Bích Châu là người làng Bảo Lộc, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Năm 1373, bà được vua Trần Duệ Tông lập làm Cung phi, sau thăng là Quý phi. Trước nguy cơ nhà Trần suy vong, bà dâng lên vua “Kê minh thập sách” nhằm an dân, trị quốc. Năm 1377, bà theo vua Trần Duệ Tông đi đánh Chiêm Thành. Lúc đến biển Kỳ La (Kỳ Anh), trời nổi phong ba, bão táp, nhiều thuyền chở binh lính bị đánh chìm. Đêm đó nhà vua nằm mộng thấy Giao long đến đòi vua ban cho một nàng thiếp xuống làm vợ. Vua hỏi ý các cung phi. Ai nấy đều sợ hãi, từ chối. Chỉ riêng Quý phí nhận lời. Sau khi Quý phi tự nguyện gieo mình xuống biển, bỗng sóng yên, biển lặng, thuyền quan quân triều trấn đi qua dễ dàng. Sau khi mất, bà nhiều lần hiển linh phù trợ dân chúng nên được nhân dân tôn làm Phúc thần và được các Triều đại phong kiến ban sắc là Chế thắng Phu nhân.
Thủy tinh Phu nhân là vị thần cai quản vùng sông nước, phù trợ che chở cho ngư dân, được sắc phong LƯƠNG CHIẾU ĐOAN KHIẾT ĐĂNG MINH NHÀN UYỂN CHI THẦN. Đền Mai Bảng được bố cục kiểu chữ Tam, gồm các công trình chính: Tam quan, Hạ điện, Trung điện, Thượng điện.Hàng năm tại Đền diễn ra nhiều kỳ lễ, trong đó có hai kỳ lễ trọng là: Lễ giỗ tướng quân Lê Khôi ngày 3/5 ÂL và lễ Cầu ngư ngày 12/2 ÂL.Đền Mai Bảng được Bộ Văn hóa- Thông tin- Du lịch xếp hạng là Di tích lịch sử Quốc gia tại Quyết định số 2278/QĐ-BVHTTDL ngày 28/8/2018.Dòng họ Võ nơi đây là hậu duệ của Đức quan lớn Vũ Văn Tụng.
Nhà thờ họ có từ lâu, nằm trên khuôn viên chỉ 90m2 đất. Năm 1968, Mỹ ném bom miền Bắc, trút bom xuống làng Mai Bảng. Từ đường bị san phẳng. Đau đớn thay, vợ chồng ông bà tộc trưởng bị bom chết thảm thương, gia phả dòng họ bị cháy rụi.Sau chiến tranh, nhà thờ được dựng lại nhỏ nhoi trên nền đất cũ, với 45m2, lợp ngói nam. Trong dòng họ có 2 ông Võ Văn Hòe và Võ Văn Đém thông chữ Nho đã sưu tầm, chắp nối, dịch thuật và viết ra cuốn Gia phả dòng họ. Con cháu trong họ đã đồng tâm, hiệp lực, góp công, góp của xây dựng lại Từ đường 2 tòa trên diện tích 90m2 vào năm 2003.
Năm 2017, quỹ dòng họ có 250 triệu đồng, nhưng Hội đồng gia tộc quyết tâm mua lại 1 lô đất liền kề 153m2 với số tiền 670 triệu đồng.Năm 2018, dòng họ xây dựng cổng nhà thờ 440 triệu đồng. Đầu năm 2022 lại xây dựng Lăng mộ ngài Quan lớn (Vũ Văn Tụng) 216 triệu đồng.Năm 2024, dòng họ tiếp tục mua một mảnh đất liền kề (do các nhà di dời bán lại) với giá tiền 2,2 tỷ đồng. Dòng họ tôn tạo Từ đường và xây dựng khuôn viên bao quanh. Hai lần mở rộng khuôn viên đều được con cháu đồng thuận công đức và cho vay tiền không lãi để hoàn thành các công trình.
Lễ khánh thành khuôn viên Nhà thờ được tổ chức trọng thể trong ngày giỗ Tổ. Đoàn đại biểu Hội đồng dòng họ họ Vũ Võ Nghệ An do ông Võ Viết Thanh, Ủy viên BTV Hội đồng dòng họ Vũ Võ Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng dòng họ Vũ Võ Nghệ An dẫn đầu đã về chung vui với bà con. Chương trình văn nghệ được dàn dựng khá chuyên nghiệp, trong đó có dàn múa hát của các con dâu họ Vũ Võ biểu diễn thuần thục trong niềm vui sảng khoái, tự hào. Ông Võ Quang Vinh- Trưởng Hội đồng gia tộc báo cáo quá trình xây dựng Từ đường và mở rộng khuôn viên nhà thờ với tấm lòng thành kính với Tổ tiên, lòng biết ơn sự hiếu nghĩa của con cháu và bộc lộ rõ niềm hân hoan vô bờ bến khi hòa nhập với các điệu nhảy rộn ràng trên và cả dưới sân khấu. Niềm vui như bất tận. Buổi lễ Tổ và thụ lộc chan chứa tình đồng tộc đầm ấm và cảm động, đong đầy cảm xúc, niềm vui.
Võ Ngọc Phan
